Çölyak hastalığı (ÇH, gluten enteropatisi) genetik olarak duyarlı kişilerde başlıca buğdaydaki gluten ve arpa, çavdar, yulaf gibi tahıllardaki gluten benzeri diğer tahıl proteinlerine karşı kalıcı alerji olarak gelişen bir ince barsak hastalığıdır. Hastalığın oluşmasında genetik faktörlerin önemli rolü olmakla birlikte çevresel faktörler de önemlidir. Diyete buğday, dolayısıyla içindeki gluten girmediği sürece hastalık görülmez..Gluten içermeyen diyetler, uzun süren sağlık sorunları ve kilo verme ile ilgili problemlerde en sıcak ve güncel yaklaşımlardan biri haline gelmiştir. Ancak, gluten duyarlılığının gerçekte var olup olmadığını ve bu durumun medya aracıları tarafından diyet uygulayıcı kişileri teşvik ederek bir akım yaratmak ve böylece glutensiz ürünlerin satışını artırmak amaçlı mı olduğu da  tartışılmaktadır. Glutenin  oto immün çölyak hastalıklarına sahip olan populasyonun yalnızca %1-2 sinde ortaya çıkan bir problem olduğu bilinmektedir, sıkı-glutensiz bir diyet tedavinin temel taşını oluşturmaktadır.

Yeni yapılan çalışmalar; çölyak olmayan glutenle ilişkili hastalıkların glüten diyetten çıkartıldığında iyileştiğini öne sürmektedir. Yıllarca, glütenin çölyak olmayan şartlardaki rolü anlaşılmaya çalışılmıştır. 2012’de çölyak araştırmacıları “çölyak olmayan glüten duyarlılığı, NCGS” terimini bulmuşlardır. Bu bireyler çölyaklı bireylerle benzer semptomlar gösterirler ve glütensiz diyetle daha iyi hissettiklerini söylerler. NCGS, zaman zaman hafif çölyak olarak da adlandırılır, çölyak veya buğday alerjisi gibi diğer ilişkili durumlar için tanısal bir kriter olmayan glüten intolerasının bir formudur ve ince bağırsakta iltihap ve hasara sebep olmaz.Tipik olarak ishal, karın ağrısı, sancı,şişkinlik , kusma, mide ağrısı, bilinç bulanıklığı ve uyuşukluk gibi semptomlarla karakterizedir, bu semptomlar glüten içeren diyet tüketildiğinde ortaya çıkar ve glütensiz bir diyetle semptomlar iyileşir. Fermente edilebilir şekerlere karşı duyarlılığı olan hastalarda da yine NCGS ve çölyak hastalığı gibi şişkinlik, gaz, rahatsızlık gibi benzer belirtiler gösterebilirler. Fermente şekerlerden olan fruktanlar (buğday, arpa, çavdar, soğan, sarımsak) da buğday, arpa, çavdar gibi glüten bulunan tahılları içerdiğinden, bu şekerlere alerjisi olan bireyler de glütensiz bir diyet ile iyileşme sinyalleri gösterebilirler. Bu hastalıkların ayırt edilmesi ancak doğru bir teşhis ile mümkün olabilir. Bu şekilde doğru beslenme tedavisi de uygulanabilir.

Gluten enteropatisinde tedavi, ömür boyu sürecek glutensiz diyettir. Bu tedaviye sıkı bir şekilde uyulması hastalığın seyri açısından önemlidir. Henüz alternatif tedavi yoktur. Gluten veya diğer toksik prolaminleri içermeyen başlıca tahıllar mısır ve pirinçtir. Diyetteki ana tahıl grubunu bunlar oluşturur. Ancak son yıllarda glutenden arındırılmış buğday unu ve bu undan yapılan ürünler de çölyak hastalarının diyetinde yer almaktadır. Eksikliği olan vitamin ve diğer besin ögeleri destekleyici tedavi olarak akut dönemde glutensiz diyet yanında hastaya başlanır. Başlıca demir, B12 vitamini, folik asit, çinko, kalsiyum ve D vitamini desteği ile diğer vitamin, eser element destekleri gerekebilir.

Aşağıda glüten duyarlılığı olan bireyler için serbest ve yasak olan besinler belirtilmiştir.

 

 

YİYECEK GRUPLARI SERBEST YİYECEKLER YASAKLANAN YİYECEKLER
TAHILLAR Pirinç, pirinç unu ve nişasta ile yapılmış yiyecekler, patates, mısır ve soya fasulyesi unu ile yapılmış ekmek, tarhana Buğday, yulaf ve çavdar unu ile yapılmış her türlü yiyecek = bulgur, makarna, şehriye, erişte, kuskus, bisküvi, simit, dondurma külahı, ekmek, tarhana, yarma, irmik, kraker, börek, pasta, çörek, galeta unu
ÇORBALAR Sebze çorba, pirinç çorba, pirinçle yapılmış yayla çorba, mercimek ve mercimek unu çorba, et ve tavuk suları ile yapılmış çorbalar Şehriye çorba, un çorbası, tarhana çorba, düğün çorba, unlu domates çorba, erişte çorbası, her türlü hazır çorba
TATLILAR Buğday, çavdar unu katılmamış her türlü tatlı, şeker, bal, pekmez, lokum, komposto, hoşaf, sütlü tatlılar (diyet uzmanı önerirse). Unlu tatlılar (baklava, tulumba, revani, lokma, vs) kek ve pastalar, çörek, gofret, kurabiye, çikolata, puding.
ET,BALIK,KÜMES HAYVANLARI, SAKATATLAR VE YUMURTA Her türlü et yemekleri, etli kuru baklagil yemekleri Ekmek konmuş köfte, bulgurlu kıymalı yemekler, unla kızartılmış balık, sosis.
KURUBAKLAGİLLER Hepsi Hiçbiri
SEBZE-MEYVE Hepsi Hiçbiri
SÜT VE TÜREVLERİ Süt, yoğurt, peynir, pirinç ve pirinç unu ile yapılan tatlılar Buğday unu konmuş sütlü tatlılar, bulgur konmuş yoğurtlu ve sütlü çorbalar
İÇECEKLER Çay, ıhlamur, süt, ayran, meyve suları, limonata, gazoz, kolalı içecekler, sahlep Boza.

 

Yazar Hakkında

02.05.1993 tarihinde Alanya'da doğdum. İlk ve orta öğrenimimi Alanya'da tamamladıktan sonra Başkent Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü'nü tam burslu olarak kazandım ve 2015 yılında bölüm birincisi olarak mezun oldum. Şu an Alanya'da özel bir hastanede diyetisyen olarak görev yapmaktayım. Aynı zamanda Acıbadem Üniversitesi'nde kendi alanımda yüksek lisansımı tamamlamak üzereyim. Sitemizde siz değerli okurlarımızla beslenme ile ilgili doğru bilinen yanlışlar, öneriler ve sağlıklı yaşam gibi güncel konular hakkında paylaşımlarda bulunacağım. Bu uygulamanın siz değerli okurlarımız için faydalı olacağını umuyorum.

İlgili Yazılar

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.