Bitkisel kaynaklardan alınan proteinler; (fasulye, mercimek, bezelye, soya fasulyesi, fındık, tohum, tahıl) yıllardan beri birçok durumda kurtarıcı besin kaynakları olmuştur. Vejeteryanizm, bazı metabolik ve kalıtsal hastalıklar (protein türü ve miktarında kısıtlamalar gerektiren), protein ihtiyacının artması gibi durumlar, alternatif protein kaynaklarına yönelimi tetiklemiştir. Bitkisel protein kaynakları güncelliğini her zaman koruyacaktır. Yapılan çalışmalar bitkisel bazlı proteinlerin kalp hastalıkları, obezite, hipertansion, tip 2 diyabet ve bazı kanser türleri riskini azalttığını göstermiştir. Buna ek olarak bitkisel bazlı proteinli diyetlerin çevre için de iyi olduğu sonucuna varılmıştır; yüksek miktarda et içeren diyetlerin(dolayısıyla yüksek proteinli diyetlerin) besin üretimi ve küresel arazi temizliğinden gelen sera gaz emisyonlarını artırdığı bildirilmiştir. Dünya genelinde hükümetler toplumlarının diyetlerindeki hayvansal proteinlerin daha az yer almasına çalışmaktadır. Örneğin Çin’de yaklaşık 1.4 milyon kişinin et tüketimini %50 oranında azaltma çabasında olduğu, Hollanda’nın yeni diyet rehberlerinin haftada 2 porsiyondan fazla et tüketilmemesi gerektiğini bildirmesi, Amerika’da yapılan bir araştırmada et tüketenlerin %70 inin en azından haftada bir protein olmayan kaynaklardan beslendiği; %22 sinin de bunu 1 yıl öncesine göre daha sık yaptığı belirlenmiştir. Temel olarak proteinler aminoasit zincirlerinden oluşur; bu aminoasitlerden bazıları vücutta yapılırken, bazıları dışarıdan alınmak zorundadır.

Dışarıdan almak zorunda olduğumuz aminoasitlere esansiyel aminoasitler denir. Esansiyel olan ve olmayan aminoasitlerin birlikte bulunduğu kaynaklar bizim için önemli protein kaynaklarıdır. Hayvansal kaynaklı proteinler (et,yumurta,süt,peynir v.s) , soya ürünleri ve baklagiller diğer bitkisel protein kaynaklarına göre yüksek kalite protein olarak kabul edilirler. Tüm bitkisel besinler esansiyel aminoasitlerden en az birini veya bir kısmını içerirler, ancak genel olarak baklagillerde metionin; diğer bitkisel kaynaklarda ise lizin düşük bulunur.Tahıllarda lizin ve teronin sınırlıdır. Mısırda triptofan sınırlıdır. Kurubaklagillerde kükürtlü aminoasitlerler sınırlıdır. Bu sınırlılıklara rağmen gün boyunca besin tüketiminde çeşitlilik olduğu sürece katı vegan diyetlerinde bile genellikle yeterli miktarlarda aminoasit alınabileceği öne sürülmektedir. Dolayısıyla bu durum daha çok 70’li yıllarda popüler hale gelen ; gerekli aminoasitleri aynı anda sağlamaya yönelik olan “tamamlayıcı proteinler” kavramını (baklagillerin tahıllarla kombine edilmesi gibi) geçersiz kılmaktadır. Vejeteryan diyetleri üzerine yayınlanan bildirgelere göre sağlıklı bireylerde karaciğer sağlıklı yetişkinlerde yeterli nitrojen tutulumunu ve kullanılmasını sağlamak için çeşitli temel amino asitleri bir gün boyunca saklar. Peki, bitkisel proteinler vücudun metabolik ihtiyaçları için gerekli amino asitleri yeterli miktarlarda karşılayabilir mi? Uzmanlar buna inanıyor. Performans sporcuları veya sarkopenisi olanlar (yaşlanmaya bağlı kas kaybı) gibi spesifik ihtiyaçları farklı gruplar için protein kalitesi ve miktarı önemlidir. Örneğin; soya proteini ve kas sentezi üzerine yapılan bir çalışmada soya proteininin sporcular için altın standart olan whey proteinlerle karşılaştırılabilir/denk olduğu gösterilmiştir. Sonuçta iyi planlanmış bitkisel protein bazlı diyet de besinsel ihtiyaçları karşılayabilir. Bitkisel bazlı besinlerde çeşitlilik sağladığında yeterli protein alınabilir. Soya ürünleri, baklagiller, mercimek, yağlı tohumlar, tam tahıllar, sert kabuklu meyveler protein içeren bitkisel kaynaklardır. En doğru miktarlar için mutlaka bir diyetisyene danışın.

Yazar Hakkında

02.05.1993 tarihinde Alanya'da doğdum. İlk ve orta öğrenimimi Alanya'da tamamladıktan sonra Başkent Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü'nü tam burslu olarak kazandım ve 2015 yılında bölüm birincisi olarak mezun oldum. Şu an Alanya'da özel bir hastanede diyetisyen olarak görev yapmaktayım. Aynı zamanda Acıbadem Üniversitesi'nde kendi alanımda yüksek lisansımı tamamlamak üzereyim. Sitemizde siz değerli okurlarımızla beslenme ile ilgili doğru bilinen yanlışlar, öneriler ve sağlıklı yaşam gibi güncel konular hakkında paylaşımlarda bulunacağım. Bu uygulamanın siz değerli okurlarımız için faydalı olacağını umuyorum.

İlgili Yazılar

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.